تبلیغات
اردبیل نیوز - اردبیل نیوز

اردبیل نیوز

جمعه 30 تیر 1391 12:46 ق.ظ

نویسنده : انصار حزب الله گیلان دكتر محمد علی اسلامی /ASTARA038@YAHOO.COM

قاجار

اردبیل در این زمان، مخزن کالاهایی بوده که از تفلیس، دربند و باکو به تهران و اصفهان حمل می‌شد و بازارهای پررونقی داشت. استحکامات شهر متوسّط و شهر از نظر وجود ساختمان‌های خوب در مضیقه بود؛ تجارت این شهر نیز به سبب بندر آستارا، که در ۷۲ کیلومتری آن است، مهمّ بوده و شهر کاروان سراهای معتبر داشته‌است و بهترین صادرات آن خشکبار، قالی و پشم بوده‌است. در عهد فتحعلی شاه، بین ایران و روسیّة تزاری دو بار جنگ اتّفاق افتاد و چنان که از تواریخ بر می‌آید، این دوره یکی از ادوار مصیبت بار ایران بود و در جنگ‌های ممتدی که بین این دو کشور روی داد، جمع کثیری از مردم ایران و سکنة اردبیل به خاک سیاه نشست و قسمت اعظمی از خاک ایران یعنی قفقاز و ارمنستان با هفده شهر مهمّ و معروف آن‌ها به تصرّف روس‌ها در آمد.

وقتی که عبّاس میرزا از قشون روس شکست خورد، برای جمع آوری نیرو به تبریز آمد و به این خیال که زمستان مانع حملة روس‌ها خواهد شد، به تهیّة نفرات و فراهم کردن سلاح برای جنگ‌های بهاره پرداخت، لیکن ژنرال مدداف فرمانده روسی قره باغ از موقعیّت استفاده کرده، از رود ارس گذشت و راه تبریز پیش گرفت. عبّاس میرزا دستور داد که برای تأمین غذای شش ماهة اهالی تبریز اقدام کنند؛ زیرا قصد داشت از این شهر دفاع نماید. فرمانده روسی چون از این امر آگاه شد، به جای آن که نیروی خود را در محاصرة تبریز صرف کند، از راه مشگین شهر عازم تسخیر اردبیل گردید. قلعة‌ اردبیل در این زمان فاقد نیروی کافی بود، زیرا آن‌ها را برای دفاع از حدود ارس اعزام داشته بودند. حاکم اردبیل، که اسکندر خان قاجار بود، متوجّه این نقص گردیده بود و به دفعات ضعف نیروی دفاعی شهر را به نایب السّلطنه اعلام کرده و حتّی خود برای عرض گزارش به تبریز رفته بود.

عبّاس میرزا به محض آن که از تصمیم فرمانده روسی اطّلاع یافت، فرزند خود جهانگیر میرزا را به اردبیل اعزام داشت و فوج شقاقی را به فرماندهی سلیمان خان گیلک در اختیار وی گذاشت تا به حفظ و حراست قلعه بپردازند. جهانگیر میرزا با عجله خود را به سراب و از آن جا با سه چهار دسته سرباز به اردبیل رسانید. این اوضاع مقارن با زمانی شد که فرمانده روسی به قره‌سو، در دو فرسخی اردبیل رسید، و چون از ورود نیروی امدادی برای دفاع از این شهر آگاه شد، به طرف مغان، که محل قشلاق احشام و ایلات عشایر بود، متوجّه گردید و آن‌ها را چاپیده با خود برد.

در سال ۱۲۴۶ هجری قمری، عبّاس میرزا نایب السّلطنه، که در عین حال والی آذربایجان بود، حکومت اردبیل را به دو فرزند خود داده و از این دوران است که نارین قلعة اردبیل به علّت استحکام آن، تبعیدگاه مخالفان حکومت گردید.

مشروطه

اردبیل در مشروطیّت ایران سهم بزرگی داشت. با پیشبرد مشروطه خواهی، اوّلین انجمن ولایتی اردبیل در سال ۱۳۲۶ هجری قمری، تشکیل گردید ولی با پیش آمدن استبداد صغیر، این قبیل مجامع عموماً بسته شد و جزء فعالیّت‌های زیرزمینی گردید و کسانی مثل ملّا امام وردی و مشهدی حسین آخوندزاده و میرزا محسن امام زاده و دیگران کشته شدند و چون محمّد علی شاه از سلطنت خلع گردید، جمعی از سران استبداد مانند خادم باشی، مبشّر، مؤتمن، مشیرالتجّار و غیر هم که برای تشکیل انجمن شهری به نارین قلعه دعوت شده بودند، در یکی از اتاق‌های آن جا تیرباران شدند. ولی دولت روسیه که با خلع محمد علی شاه مخالف بود، رحیم خان رییس طایفة جلبیانلو را در قراچه داغ با پول و سلاح مجهز کرد و او رؤسای سی و دو طایفة شاهسونان را که در منطقه وسیع ولایت اردبیل زندگی می‌کردند، با خود هم داستان کرده، اردبیل را محاصره کرد و شهر پس از بیست روز مقاومت در ۲۲ شوال ۱۳۲۷ ه.ق، سقوط کرد و بی رحمانه غارت شد.

حاج بابا خان اردبیلی سردار معروف مشروطه در جمع یاران خود

پس از این واقعه، دولت روسیّه به بهانة حفظ جان و مال اتباع خود، از طریق بندر آستارا در اردبیل نیرو پیاده کرد و در اندک زمانی این شهر را اشغال نمود. دولت مرکزی بیرم خان را برای تنبیه عشایر به اردبیل فرستاد و او اگرچه آنان را شکست داد و تنی چند از رؤسای آن‌ها را به اسارت در آورد، ولی به سبب حضور سپاهیان تزاری در اردبیل، که تا انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ میلادی در آن جا مستقر بودند، تنبیه کامل غارتگران میسّر نگردید. در جنگ بین الملل اوّل، که دامنة آن به ایران نیز کشیده شد، چندی هم سپاهیان عثمانی به این شهر درآمدند و فرقه‌ای به نام فرقة اتّحاد اسلامی به وجود آوردند. پس از انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ روسیّه، جمعی از جوانان کمونیست قفقاز از راه آستارا به اردبیل آمدند، لیکن طوایف اطراف جمع زیادی از آن‌ها را کشته، سلاح هایشان را به یغما بردند. قبل از کودتای ۱۲۹۹ شمسی، اردبیل به سبب خودسری عشایر شاهسون از لحاظ امنیّت وضع مساعدی نداشت. بعد از کودتا، دولت مرکزی در صدد تخته قاپو کردن آن‌ها برآمد و سرانجام موفّق به سرکوبی و جمع آوری سلاح‌های ایشان گردید و امنیّت به اردبیل بازگشت. حاج باباخان اردبیلی از مهمترین شخصیت های تاثیر گذار در تاریخ مشروطه میباشد.
[۳۷]

سفال اردبیل دردوره مفرغ

بررسی باستان شناسان بر روی ۱۲ قلعه و گورستان قدیمی اردبیل که قدمت آنها به دوره عصر آهن می‌رسد سبب کشف سفال‌هایی شد که بیانگر تداوم فرهنگی از عصر مفرغ جدید تا دوره اشکانی است.این سفال از لحاظ طرح و نقش بسیار شبیه به هم بوده که به سفال نوع اردبیل درتاریخ معروف شده‌است. بر اساس آن می‌توان تداوم فرهنگی نقوش سبک اردبیل را نشان داد. چرا که سبک و فرم سفال‌ها در ملی دوران‌های مختلف تغییر چندانی نکرده‌است.[۳۸]

گورستان‌های تاریخی

بررسی‌های انجام‌شده در چهار نوع گور تاریخی در منطقهٔ اردبیل، دوران عصر آهن I تا دوران عصر آهن III را به وضوح ترسیم می‌نماید. تقریباً هیچ کدام از این گورها سالم نیستند و به‌نظر می‌رسد در گذشته‌های بسیار دور مورد تاراج قرار گرفته‌اند. این نوع از گورستان‌ها را کورگان می‌نامند و در تمامی مناطق قفقاز و قفقاز جنوبی پراکنده هستند و به لحاظ سازه و معماری به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند. هرکدام دارای مشخصات خاصی هستند؛ ولی عملکرد تمام آن‌ها به یک گونه بوده‌است. گورستان‌های بررسی‌شده بین اردبیل و مشگین‌شهر قرار گرفته‌اند.[۳۸]

بقعه شیخ صفی الدّین اردبیلی

بقعة شیخ صفی- كه از بناهای منحصر به فرد در میان ساختمان‌های مذهبی است- شامل تعدادی از بناهای دوره‌های مختلف است كه نخستین بار شاه طهماسب آن‌ها را به‌صورت مجموعة واحدی درآورد. بعدها شاه عباس باعث افزودن بناهای مهم به این مجموعه و اصلاحاتی در آن گردید. اهمیّت زیاد این اثر تاریخی به‌طور كلی در رابطه‌ای كه با سلسلة خاندان سلاطین صفویّه دارد جلوه‌گر می‌شود. اسلاف شاهان صفویّه و همچنین شاه اسماعیل اوّل سرسلسلة این خاندان در داخل این مجموعة تاریخی به خاك سپرده شده‌اند. این مجموعه از نظر معماری اسلامی دارای اهمیّت فوق‌العاده است. هر یك از عمارات منفرد آن بی‌نظیر می‌باشد. این امر در مورد خود مقبره كمتر صادق است تا در مورد نمازخانة مقابل آن. ضلعی كه مقابل حیاط قرار گرفته مانند نمای كاخی ساخته شده است. طرح این بنا در هنر شرق بیگانه به نظر می‌رسد و بیشتر رنسانس را به خاطر می‌آورد. لیكن جزییات یعنی كاشی‌كاری، طرح‌ها، قاب، پنجره‌ها، مقرنس‌كاری‌ها، آجركاری‌ها كه با فاصله و بندهای وسیع‌تری انجام گرفته هنر خالص شرقی است. بناهای متعلّق به بقعة شیخ صفی عبارتند از: درب ورودی و حیاط بزرگ- حیاط كوچك یا دالان روباز- صحن بقعه- مسجد جنّت‌سرا- حیاط مقابر- شهیدگاه- چلّه‌خانه. قسمت‌های اصلی بقعه عبارتند از: «رواق یا قندیلخانه- مقبرة شیخ صفی- مقبرة شاه اسماعیل صفوی- حرمخانه- چینی‌خانه». بقعة شیخ صفی‌الدّین از نظر كاشی‌كاری و تزیینات از زیباترین ابنیة تاریخی دورة صفوی محسوب می‌شود [۳۹].

مقبره شیخ امین الدّین جبرئیل

مقبره شیخ امین الدّین جبرئیل

مقبرة شیخ امین‌الدین جبرییل از جمله بهترین نمونة مقابر گستردة معماری اسلامی ایران محسوب می‌شود كه سادگی و موزون بودن اجزای آن و سرانجام تزیین فوق‌العاده در سطوح داخلی این بنا، آن را در زُمرة شاهكارهای معماری دورة صفویه قرار داده است. این مقبره یك بنایی است كه به طور نامساوی از دو قسمت تشكیل یافته، یك عمارت چهارگوش مركزی و یك مقصوره مانند پنج ضلعی در جلو. اضلاع این بنا كه بر روی شالودة سنگی قرار گرفته دارای تاق‌نماهای نوك تیزی است. برجی كه شبیه برج مقبره‌ای شیخ صفی است احتمالاً مربوط به قرن هشتم/چهاردهم م است كه شیخ صدرالدین موسی پسر دوم شیخ صفی آن را ساخته است، اما عمارتی كه بر روی شالودة اطراف بنای اصلی قرار گرفته، در زمان‌های بعد یعنی همزمان با بقعة شیخ صفی در اوایل قرن دهم/شانزدهم م بنا گردیده است. این مقبره در وسط محوطة محصور وسیعی واقع شده و از قسمت‌های زیر تشكیل یافته است: حصار، حیاط بقعه، ایوان جلوبنا، رواق، بنای اصلی بقعه، حجرات و غرفه‌ها [۴۰].

مسجد جمعه اردبیل

مسجد جمعه، كه تحت شمارة 248 در تاریخ 28 خرداد ماه سال 1315 جزو آثار ملّی به ثبت رسیده، در قسمت شمال شرقی اردبیل و بر فراز تپّه ای بلند و در میان گورستانی مرتفع، حدّ فاصل كوچه‌های عبدالله شاه و پیرشمس‌الدّین قرار گرفته است. [۴۱].

بر طبق روایاتی كه در محلّ وجود دارد، مسجد جمعه دقیقاً بر جای یك بنای پیش از اسلام برپاشده و چنین تصوّر می شوئ كه محلّ آن آتشگاهی بوده كه در صدر اسلام، همزمان با روی آوردن مردم به دین اسلام، به مسجد تبدیل شده است. [۴۲]. "این مسجد در شرق شهر و روی یك بلندی كوچك قرار دارد و جهت استفادة نمازگزاران به قسمت های كوچك تقسیم شده؛ بخش اصلی كه زیر گنبد قرار گرفته (گنبدخانه) به قدر كفایت بزرگ است و گرداگرد آن دیواره‌ای است كه رفته‌رفته به شكل ناقوس درآمده است. در جلوی مسجد نیز یك چشمه قرار دارد. [۴۳].

این بنا برای نخستین بار در قرن پنجم هجری قمری، احتمالاً بر روی ویرانه های یك بنای زمان ساسانی ساخته شده، و در آن زمان از یك شبستان گنبد دا رمربّع و تالار تاق دار بلند مركّب بوده است. وقتی كه مغولان در سال 1217 میلادی شهر اردبیل را نابود كردند، به مسجد جمعه آسیب فراوان وارد آمد و گنبد آن در سال 650 هجری قمری دوباره ساخته شد و در آن زمان بعضی قسمت های آن با گچ پوشیده و بندكشی كاذب و توپی روی آن نقش گردید. در اواسط قرن هشتم هجری قمری، شبستان گنبد سفیدكاری شده و محراب گچی ساخته شد و روی آن با نقّاشی تزیین گردید. عناصری كه [در مسجد جمعه] از قرن هشتم [هجری قمری] وجود دارد، شامل پوشش گچی سختی است كه سطوح دیوار داخلی اتاق گنبد را پوشانیده و محراب مقرنس و تزیینات دیگر نقّاشی شده است. نمای تاق های گوشه ای و نغول مدوّر و تزیینات دیوارهای تحتانی تزیین شده و طرح های آن به رنگ نیلی است كه با الگو انداخته شده است. تزیینات مزبور شبیه تزیینات داخلی مقبرة اولجایتو و برج ابرقو است، ولی در مسجد جمعة اردبیل طرح ها دقیق تر و ظریف تر و محدود به نواحی معیّن است. [۴۴].

جمعه مسجد از نظر پلان در ردیف مساجد با تركیب چهار تاق و ایوان قرار می‌گیرد. این تركیب در قرون اولیه اسلامی به شكل چهار تاق بوده است كه در مسیر تكامل خویش به صورت كنونی در آمده است. در زمان سلجوقیان این تركیب چهار تاق در سمت عقب و ایوان در سمت جلو متداول و معمول شد. بدون تردید مساجد با تركیب چهار تاق و ایوان، كه در عصر اسلامی در معماری جای گرفتند ملهم از آتشكده‌های عصر ساسانی بوده‌اند. [۴۵].

اولین شهر لوله‌کشی‌شده آب

اردبیل، اولین شهر ایران از لحاظ لوله کشی آب شرب می‌باشد. تاریخ این لوله کشی احتمالا به دوره صفوی معطوف می‌گردد. بطوریکه آثار آن درحفاریهای صورت پذیرفته شده موجود می‌باشد[۴۶][۴۷][۱۴][۴۸]

تاریخچه کتابخانه در اردبیل

کتابخانه مرکزی اردبیل

نخستین کتابخانه در اردبیل در قرن ۸ ق. به‌همت شیخ صدرالدین موسی، فرزند شیخ صفی‌الدین اردبیلی، در جوار آرامگاه پدرش جهت استفاده عموم ایجاد شد. پس از کتابخانه آستان قدس رضوی، کتابخانه اردبیل قدیم‌ترین و غنی‌ترین کتابخانه ایران به‌شمار میرفت . شیخ صفی‌الدین اردبیلی به سال ۷۰۰ ق. جانشین شیخ زاهد گیلانی گردید و خانقاهی برای مریدانش ترتیب داد و کتابخانه‌ای نیز بنیان نهاد که پس از مرگ او، کتابخانه همچنان مجمع مریدان بود. مخصوصاً پس از تشکیل سلسله صفویه (۹۰۷ ق.)، به کتابخانه و آرامگاه شیخ توجه بیشتری شد به‌حدّی که شاه عباس اول صفوی (۹۹۶-۱۰۳۸ ق.) در سنه ۱۰۱۷ ق. کتاب‌های گرانبهایی به آنجا وقف کرد.

آدام اولئاریوس که به سال ۱۰۴۷ ق./ ۱۶۳۷ م. از این کتابخانه بازدید کرده، می‌نویسد که اکثر کتاب‌های خطی آنجا از نظر هنر و درونمایه در دنیا بی‌نظیرند... .

جیمز موریه انگلیسی این کتابخانه را به سال ۱۲۲۷ ق./ ۱۸۱۲ م. در حالی‌که کتاب‌ها بر روی هم انباشته شده بود، دیده‌است. در جنگ دوم ایران و روس (۱۲۴۱-۱۲۴۳ق.)، این کتابخانه به‌عنوان غنیمت جنگی نصیب روس ها گردید و تعداد ۱۱۴ نسخه از کتاب‌های نفیس و نادر آن به کتابخانه سن پترزبورگ روسیه منتقل گردید. در سال ۱۳۱۴ ش. تعداد کتاب‌های باقی‌مانده به‌دستور وزارت معارف به تهران انتقال یافت.

در سال ۱۳۲۸ ش. کتابخانه‌ای عمومی با نام «قرائت‌خانه عمومی» با ۹۰۰ جلد کتاب جهت استفاده عموم، به‌ویژه معلمان، به‌همت معاون رئیس فرهنگ اردبیل تأسیس شد. در سال ۱۳۴۶ با تشکیل کتابخانه عمومی اردبیل، مجموعه قرائت‌خانه عمومی به این کتابخانه منتقل گردید، که با نام «کتابخانه عمومی شماره یک»، قدیم‌ترین کتابخانه عمومی در مرکز استان اردبیل به‌شمار می‌رود.

از آن پس، کتابخانه‌های دیگری در شهرهای استان تأسیس شد، از جمله: کتابخانه خلخال (تأسیس ۱۳۴۴)، و کتابخانه شهر گیوی (۱۳۴۵) (۱: ۴۹، ۵۰). علاوه بر این، تعداد ۲ واحد کتابخانه وقفی در دهه ۱۳۴۰ در شهرستان اردبیل موجود بوده که مییتوان از کتابخانه سید حمزه (با مجموعه ۱۲۰۰ جلد) و کتابخانه حسین صدر (تأسیس ۱۳۴۲، با مجموعه ۵۸۸ جلد) یاد کرد.

تا نیمه دوم سال ۱۳۷۸، در استان اردبیل ۳۳ واحد کتابخانه عمومی (با مجموعه ۲۴۲۳۰۷ جلد، ۵۸۷۰ عضو، و ۶۵ کارمند) فعالیت داشته که از این تعداد، بخشی (با مجموعه ۵۵۸۳ جلد و ۹۹۳۲ عضو) وابسته به جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی است.

همچنین، تعداد کتابخانه‌های مساجد استان در سال ۱۳۷۸، ۲۸ واحد بوده که با مجموعه‌ای در حدود ۳۰۰۰۰ جلد کتاب و ۳۷۶۰ عضو فعالیت داشته‌اند.

تا سال ۱۳۷۸، تعداد کتابخانه‌های کودکان و نوجوانان استان ۹ واحد (۷ واحد ثابت، ۱ واحد پستی، ۱ واحد سیّار) و مجموعه آن ۹۲۹۸۶ جلد و کارکنان آن ۱۷ نفر بوده‌است.[۴۹]

جاذبه‌های توریستی

موزه اردبیل

بقعه شیخ صفی‌الدّین اردبیلی، مسجد جامع اردبیل و مقبره شیخ امین الدّین جبرئیل از بناهای تاریخی مهمّ این شهر به‌ شمار می‌روند. مضافاً این که دریاچه شورابیل (در داخل شهر)، دریاچه نئور، جنگل فندق‌لو، پیکره سنگی بابا داوود عنبران، شهر توریستی سرعین و دهکده سولان در زمره جاذبه‌های گردشگری مهم این شهر به حساب می آیند.

از دیگر آب‌های معدنی که اغلب مزین به زیبایی‌های بی‌نظیر طبیعی می‌باشند عبارت‌اند از: خلخال سویی، قطورسویی، دودو، ایلاندو (که بر اثر زلزله ویران شده‌است)، مشه سویی، شابیل، قینرجه، ویلادره، سردابه و... همچنین آبشارها و عوارض طبیعی دیدنی مانند آبشار نره‌گر در روستای اسبوی خلخال، آبشار شورشورنه عنبران، آبشار سردابه، دریاچه واقع در قله سلطان سبلان، روستای زیبای نمهیل و سواحل رود قزل اوزن، جاده فوق‌العاده زیبای خلخال به اسالم، مراتع وسیع دامنه سبلان [۵۰] روستای اناردر جاده اردبیل به مشکین شهر زادگاه مادر بابک خرمدین وقلعه مربوط به بابک خرمدین مبارز اردبیلی و کردنه زیبای حیران اردبیل.

هتل‌های اردبیل

نمایی از هتل لاله اردبیل(سرعین)

اردبیل به واسطه داشتن مناظربی نظیر طبیعی، شاید به جرات بتوان گفت رتبه نخست گردشگری درایران رادارا می‌باشد.اردبیل وسرعین به واسطه پذیرش گردشگر، میزبان مسافران تابستانی وزمستانی می‌باشد.درتابستان استفاده از مناطق خوش آب وهوای اردبیل ودرپاییزوزمستان به واسطه دارا بودن پیست اسکی آلوارس وآبگرمهای معدنی سرعین میزبان مسافران می‌باشد.لذا هتل‌های زیردرخدمت میهمانان می‌باشد:[۵۱]

  • مجتمع توریستی کوثراردبیل
  • هتل مهدی اردبیل
  • هتل سبلان ارردبیل
  • هتل شورابیل اردبیل
  • هتل نگین اردبیل
  • هتل دریا اردبیل
  • هتل شیخ صفی اردبیل
  • هتل آپارتمان اترک سرعین
  • هتل آپارتمان سپیدسرعین
  • هتل آپارتمان دنیز سرعین
  • هتل آپارتمان فانوس سرعین
  • هتل آپارتمان آنا
  • هتل آپارتمان تخت طاووس
  • هتل قصر سرعین
  • هتل لاله سرعین
    • هتل و مهمانپذیر دو ستاره پاییز : ادرس :سی متری جنب پاساژ تختی

ضمنا دو هتل ۵ ستاره دراردبیل دردست ساخت می‌باشد. [۵۲][۵۳][۵۴]

صنایع دستی اردبیل




دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: - -